Sport jarohati nima? Amateur yoki professional sport faoliyatlari davomida yuzaga keladigan, kutilmagan yoki takroriy zo‘riqishlar natijasida paydo bo‘ladigan jarohatlarni sport jarohatlari deb hisoblaymiz.
Sport jarohati nima?
Amatör yoki professional sport faoliyatlari davomida yuzaga keladigan, kutilmagan yoki takroriy zo‘riqishlar natijasida paydo bo‘ladigan jarohatlarni sport jarohati deb hisoblaymiz.
Sport jarohatlari sabablar nimalar?
Bolalik davrida professional sport jarohatlari %62 ning mashg‘ulot vaqtida ro‘y berishi juda qiziqarli. Ota-onalarning 1/3 i o‘yin vaqtida qabul qilingan choralar va tayyorgarlikka ko‘rsatilgan e’tiborni mashg‘ulotda ko‘rsatmaydi. Ushbu jarohatlarning %50 i oldini olish mumkin bo‘lgan jarohatlar ekanligi aniqlangan.
13 yosh guruhida o’tkazilgan bir tadqiqot, bu yoshgacha bo‘lgan bolalarning %70 i sportni tark etganini ko‘rsatadi. Uchta asosiy sabab bor: murabbiylar, oilalar va kattalar dunyosining raqobatga asoslangan qarashlari. Raqobat ortiqcha mashg‘ulot va oshirilgan jarohat xavfini olib keladi. Ayniqsa, bir-biriga yaqin kurashning yuqori bo‘lgan kontakt jamoa sportlari bu holatda samarali ekanini ko‘ramiz.
Eng ko‘p qayerda va qaysi sport turlarida jarohatlar sodir bo‘ladi?
Har bir sport turining o‘ziga xos jarohat turlari va jarohat joylari mavjud. Futbol jarohatlarida son, oyoq atrofidagi mushak guruhlarining yirtilishlari, tizza atrofidagi ligament jarohatlarini tez-tez ko‘ramiz.
Basketbol, voleybol kabi kutilmagan kuch, sakrash, yelka va qo‘l uchun takroriy zo‘riqishlar talab qiladigan sport turlarida faqat son va oyoq muammolari emas, balki yelka va tirsak atrofidagi muammolar ham namoyon bo‘la boshlaydi.
Tennis, suzish kabi sport turlarida yelka atrofidagi ligament, kapsula, tendonlarda qisman yirtilishlar aniq bo‘lib qoladi.
Mamlakatimizda amatör yoki hobi maqsadida bajariladigan sportlar orasida birinchi o‘rinni futbol egallaydi. Ayniqsa, yosh va o‘rtacha yoshdagi guruhning haftalik hobisi bo‘lgan gil maydon futboli juda muhim. Yurak rezervi cheklangan, elastikligini saqlay olmaydigan va haftada bir kun butun kuchi bilan maydonda yuqori darajadagi kontaktni o‘z ichiga olgan sportni amalga oshirishga harakat qilamiz. Jarohatlar qochib bo‘lmaydigan holga keladi.
Sport jarohatlarida eng ko‘p qaysi muammolar yuzaga keladi? Nima uchun?
Eng ko‘p uchraydigan muammolar mushak cho‘kishlari va yirtilishlarini o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, son va oyoq hududidagi mushak guruhlarining cho‘kish va yirtilishlari elit yoki amatör sportchilarning takroriy bo‘lishga moyil muammolaridan biri bo‘lib, bajarilayotgan sport turiga mos keluvchi cho‘kish va mustahkamlash mashqlarining yetishmasligiga bog‘liq ravishda paydo bo‘lishi mumkin.
Suyak atrofidagi ligament va tendonlarning jarohatlari kamroq uchraydi, ammo ularning davosi yanada maxsus yondashuvlarni talab qiladi. Ayniqsa, tizza atrofidagi ligament jarohatlari, yelka atrofidagi tendon yirtilishlari va chiqish muammolari jarrohlik davosini talab qilishi mumkin.
Yaxshiyamki, sinishlar kamroq uchraydi. Sinishlarning muhim bir qismi jarohatning darajasiga bog‘liq ravishda jarrohlik davosini talab qilishi mumkin.
Ushbu muammolarni davolashda qanday yo‘l tutiladi?
Kutilmagan mushak yirtilishlari yoki burkulishlarni o‘z ichiga olgan jarohatlar asosan jarrohlik aralashuvsiz davolanadi. Jarohat paytida qo‘llaniladigan muz kompressiyasi, jarohatlangan joyni dam olish kabi yondashuvlar davolashning qolgan qismini yengillashtiradi hamda vaqtini ham qisqartiradi.
Suyak atrofidagi yirtilishlar, burkulishlar va sinish kabi muammolarda albatta darhol mutaxassis fikri olinishi kerak.
Jarrohlik aralashuv qachon qo‘llaniladi?
Kutilmagan suyak burkulishlari, tendon va ligament yirtilishlari yoki sinishlar, jarohatning darajasi va zarar ko‘rgan tuzilmalar og‘irligiga qarab jarrohlik davosini talab qilishi mumkin. Ajralgan, harakatchanligi yuqori sinishlarda sinishning harakatchanligini yo‘qotib, birlashishni ta’minlash uchun jarrohlik davosi qo‘llaniladi. Suyaklarning barqarorligini ta’minlaydigan asosiy ligament guruhlarining zarar ko‘rgan holatlarda (kross ligament jarohatlari, yelka va soniyada labral yirtilishlar kabi) suyakni yana muvozanatga keltirish maqsadida ochiq yoki artroskopik ta’mirlar va rekonstruksiya amalga oshirilishi mumkin.
Oxirgi navbatda, takroriy kichik jarohatlarning suyak atrofida keltirgan degeneratsiyalarini davolashda ham jarrohlik yondashuvga ehtiyoj bo‘lishi mumkin. Aniq jarohat tarixi bo‘lmagan bu guruh asosan sevimli sport turlari bilan bog‘liq bo‘lib, sportni tark etish bosqichiga keladi va reabilitatsiyadan olingan foyda sportni davom ettirish uchun yetarli bo‘lmaydi.
Jarrohlik aralashuvda usullar nimalar?
Professional sportchilarning eng katta tashvishi kasbini davom ettira olish va imkon qadar tezroq maydonga qaytishdir. Amatör yoki hobi maqsadida sport bilan shug‘ullanuvchilar uchun maqsad kundalik hayotga va ishga iloji boricha tez va samarali qaytishdir. Ko‘rinib turibdiki, hech kim vaqt va hayot tarzidan voz kechishni xohlamaydi. Biz qo‘llayotgan jarrohlik texnikalari va terapiyalar maqsadi shu yo‘nalishda shakllanib bormoqda. Iloji boricha kam kesma (minimal invaziv) yoki yopiq (artroskopik) usullarni qo‘llaymiz. Bemorni kamroq bezovta qiluvchi, kasalxonada qolish muddatini qisqartiruvchi, tez reabilitatsiyaga imkon beradigan darajada kuchli operatsiyalarni amalga oshira boshladik.
Artroskopik yelka va soniya operatsiyalari tufayli chuqur joylashgan suyak hududlariga yopiq tarzda yetib borish imkoniga ega bo‘ldik. Operatsiya davomida qo‘llagan biologik mahsulotlar tufayli bemorlarning og‘riq darajasi kamaydi va reabilitatsiya jarayonlarida ko‘proq ishtirok etishdi. Artroskopik soniya jarrohligi ayniqsa ligament va bo‘g‘im cho‘kish muammolari bo‘yicha jarrohlik texnikalari va biologik mahsulotlardan eng ko‘p foyda ko‘rgan soha bo‘ldi.
