Proksimal humerus kırığı, kol kemiğinin omuz eklemini oluşturan üst ucunun kırılmasıdır. Özellikle yaşlılarda osteoporoz zemininde basit düşmeyle sık görülür; gençlerde ise yüksek enerjili travmalarda oluşur.

Sınıflama (Neer Sınıflaması)

Kırıklar 4 ana segmente göre sınıflandırılır: humerus başı, büyük tuberkül, küçük tuberkül ve şaft. Parça sayısı ve yer değiştirme derecesi tedavi kararını belirler:

  • 1 parçalı / minimal deplase: Çoğunlukla konservatif tedavi
  • 2 parçalı: Cerrahi veya konservatif — kırık tipine ve aktiviteye göre
  • 3-4 parçalı: Genellikle cerrahi; ileri yaşta protez düşünülür

Tedavi

Konservatif

Kırıkların %70-80’i ameliyatsız iyileşir: kol askısı ile 2-3 hafta istirahat, ardından sarkaç (pendulum) egzersizleri ve giderek artan pasif-aktif hareketler. Omuz sertliğini önlemek için erken kontrollü hareket kritik önemdedir.

Cerrahi

  • Kilitli plak-vida: Deplase ancak kanlanması korunmuş kırıklarda; kemik kalitesi uygun hastalarda
  • Kemik içi çivi: Uygun 2-3 parçalı kırık tiplerinde
  • Omuz protezi: 3-4 parçalı, başın kanlanması bozulmuş, ileri yaştaki hastalarda. Ters omuz protezi, tuberkül kaynaması güvenilmez yaşlı hastalarda fonksiyonu daha öngörülebilir kılar

İyileşme

Kemik kaynaması 6-8 haftadır; ancak omuz hareket açıklığı ve gücün geri kazanılması 3-6 ay sürebilir. Fizik tedavinin amacı sertliği önlemek ve rotator manşet fonksiyonunu geri kazandırmaktır.

İyileşme Süresi ve Takvim

AşamaSüreBeklenen
Kemik kaynama6-12 haftaRöntgenle takip
Askı/velpeau3-6 haftaKırık tipine göre
Pasif hareket2-4 hafta sonraFizyoterapist eşliğinde
Günlük yaşam4-8 haftaHafif aktiviteler
Spora dönüş3-6 ayTam kaynama sonrası

Sık Sorulan Sorular

Proksimal humerus kırığı ameliyatsız iyileşir mi?
Evet — kırıkların %70-80'i kaymamış veya kabul edilebilir pozisyondadır; kol askısı ve erken kontrollü hareketle başarılı sonuç alınır. Özellikle yaşlı hastalarda konservatif yaklaşım ön plandadır.
Neer sınıflaması nedir?
Proksimal humerus kırıklarını parça sayısına ve yer değiştirmesine göre tanımlayan sistemdir: humerus başı, büyük tuberkül, küçük tuberkül ve şaft olmak üzere 4 segmente göre sınıflandırır.
Çok parçalı kırıklarda neden protez yapılır?
3-4 parçalı kırıklarda humerus başının kanlanması bozulur ve kemik çürümesi (avasküler nekroz) riski yüksektir; ileri yaşta protez daha öngörülebilir sonuç verir. Ters omuz protezi kas fonksiyonu zayıf yaşlılarda tercih edilir.
İyileşme ne kadar sürer?
Kemik kaynaması 6-8 hafta sürer; omuz hareket açıklığının ve gücün geri kazanılması fizik tedavi ile 3-6 ayı bulur. Erken pasif hareketler eklem sertliğini önler.