Donuk Omuz (Frozen Shoulder) Nedir?
Omuzda Eklem Sertliği Hakkında Kapsamlı ve Bilimsel Rehber
Donuk Omuz (Frozen Shoulder) Nedir? Belirtiler, Evreler ve Tedavi
Donuk omuz (frozen shoulder) nedir, neden olur, kaç ay sürer? Bilimsel temelli ama anlaşılır bu rehberde belirtiler, evreler, tedavi seçenekleri ve sık sorulan soruları bulabilirsiniz.
Donuk omuz, omuz eklemini saran kapsülün kalınlaşıp sertleşmesi sonucu gelişen; ağrı ve ciddi hareket kısıtlılığıyla seyreden bir durumdur. Genellikle aylar–yıllar sürebilir. Erken tanı ve doğru tedavi, kalıcı kısıtlılık riskini azaltır.
Donuk Omuz Nedir?
Tıbbi adıyla adhesive capsulitis, omuz ekleminin hem aktif hem de pasif hareketlerinin kısıtlandığı bir tablodur. Yani kişi kolunu kaldıramadığı gibi, doktor yardımıyla da yeterli hareket açıklığı sağlanamaz.
Sorunun kaynağı çoğunlukla:
- Eklem kapsülü
- Çevre kas ve yumuşak dokular
- Kapsül içi inflamasyon
olur.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Toplumda görülme oranı yaklaşık %2–5 iken, diyabet hastalarında bu oran %11–20’ye kadar çıkmaktadır. Kadınlarda daha yaygındır.
Risk faktörleri arasında:
- Diyabet
- Tiroid hastalıkları (hipo/hipertiroidi)
- Parkinson
- İnme (CVA)
- Boyun disk problemleri
- Omuz travmaları veya ameliyatları
- Rotator cuff problemleri
yer alır .
Primer – Sekonder – Tersiyer Donuk Omuz
Donuk omuz üç ana gruba ayrılır:
Primer (İdiopatik): Sebebi net bilinmez. En sık görülen formdur.
Sekonder: Travma, ameliyat veya başka omuz hastalıkları sonrası gelişir.
Tersiyer: Sistemik hastalıklara bağlı ortaya çıkar (özellikle diyabet).
Hastalığın Doğal Seyri: 3 Evre
Donuk omuz genellikle 2–3 yıl süren bir süreçtir ve üç fazda ilerler:
1- İnflamatuar Faz (10–36 hafta)
- Şiddetli ağrı
- Gece ağrıları
- Hareketle artan rahatsızlık
2- Sertleşme Fazı (4–12 ay)
- Ağrı azalabilir
- Hareket açıklığı ciddi şekilde kısıtlanır
3- İyileşme Fazı (5–26 ay)
- Yavaş yavaş hareket geri gelir
- Ancak herkes tam iyileşmez
Uzun dönem takiplerde, ameliyatsız izlenen hastaların %40–50’sinde rezidüel ağrı veya kısıtlılık saptanmıştır.
Donuk Omuzda Hücresel Düzeyde Ne Olur?
Histolojik çalışmalarda şu bulgular öne çıkıyor:
- Fibroblast ve miyofibroblast artışı
- Tip 1–3 kollajen birikimi
- Kapsüler inflamasyon
- İnflamatuar sitokinlerde yükselme
Ayrıca Advanced Glycation End Products (AGEs) adı verilen maddelerin kapsül dokusunda arttığı gösterilmiştir. Bu durum özellikle diyabet hastalarında daha belirgindir ve kapsül sertliğini artırır 
Tanı Nasıl Konur?
Tanı esas olarak klinik muayene ile konur:
- Omuz hareket açıklığı ölçülür
- Özellikle dış rotasyon ciddi derecede kısıtlıdır
Radyolojik görüntüleme (röntgen, MR):
- Kemik patolojilerini dışlamak
- Kapsül kalınlaşmasını değerlendirmek
amacıyla kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Donuk omuz tedavisi kişiye ve evreye göre planlanır.
İlaç Tedavisi
- NSAİİ (ağrı kesici–antiinflamatuar)
- Ağızdan steroid (seçilmiş vakalarda)
Eklem İçi Enjeksiyonlar
Bilimsel veriler şunu gösteriyor:
- Eklem içi steroid, subakromial enjeksiyondan daha etkilidir
- Kombine uygulamalar bazı hareketlerde üstünlük sağlar
Hidrodilatasyon
Eklem kapsülünün serum fizyolojik ile genişletilmesi işlemidir.
Avantajları:
- Öne elevasyon
- Dış rotasyon
- Ağrı kontrolünde belirgin iyileşme
6 aylık takiplerde hidrodilatasyon yapılan hastalarda fonksiyonel skorların anlamlı düzeyde düzeldiği gösterilmiştir 
Fizyoterapi ve Ev Egzersizleri
Çalışmalar şunu söylüyor:
- Fizyoterapi yöntemleri arasında büyük fark yok
- Düzenli ev egzersiz programları tatmin edici sonuçlar veriyor
- Manipülasyon teknikleri belirgin üstünlük sağlamıyor
En etkili yaklaşım: kontrollü germe + sabırlı rehabilitasyon.
Cerrahi: Artroskopik Kapsüler Gevşetme
Şu durumlarda düşünülür:
- Uzun süreli dirençli vakalar
- Şiddetli fonksiyon kaybı
- Özellikle diyabet hastalarında erken dönemde faydalı olabilir
Sonuç
Donuk omuz “kendiliğinden geçer” diye beklenmemelidir. Erken tanı, uygun enjeksiyonlar, düzenli egzersiz ve gerekirse cerrahi müdahale ile hem süre kısaltılabilir hem de kalıcı sertlik riski azaltılabilir.
Sık Sorulan Sorular
- Donuk omuz kaç ay sürer?
Genellikle 12–36 ay arasında sürer. Ancak bazı hastalarda kalıcı hareket kısıtlılığı görülebilir. - Donuk omuz kendi kendine geçer mi?
Bazı vakalarda kısmi düzelme olur fakat bilimsel çalışmalar hastaların %40–50’sinde rezidüel ağrı veya sertlik kaldığını göstermektedir. - Donuk omuz egzersizle geçer mi?
Evet — düzenli ev egzersizleri iyileşmenin temelidir. Ancak tek başına yeterli olmayabilir; enjeksiyon veya hidrodilatasyon gerekebilir. - Hidrodilatasyon ağrılı mı?
İşlem lokal anestezik ile yapılır. Kısa süreli basınç hissi olabilir ancak genellikle tolere edilebilir düzeydedir. - Donuk omuz ameliyat gerektirir mi?
Çoğu hasta ameliyatsız iyileşir. Ancak dirençli vakalarda artroskopik kapsüler gevşetme etkili bir seçenektir. - Diyabet hastalarında donuk omuz daha mı zor geçer?
Evet. Diyabet önemli bir prognostik faktördür ve bu hastalarda bazen erken cerrahi daha iyi sonuç verir. - Donuk omuz tekrarlar mı?
Nadir de olsa karşı omuzda veya aynı omuzda tekrar görülebilir.
Omuz ağrınız veya hareket kısıtlılığınız varsa, erken değerlendirme için bir ortopedi uzmanına başvurmanız kalıcı sertliği önleyebilir.