Omuz çevresi kırıkları, farklı kemik yapılarda meydana gelebilen kompleks yaralanmalardır. Bu nedenle omuz kuşağını oluşturan temel kemik yapıları kısaca hatırlamak gerekir. Omuz kuşağı; skapula (kürek kemiği), klavikula (köprücük kemiği) ve proksimal humerus (kolun üst uç kısmı) olmak üzere üç ana kemikten oluşur.
Bu bölgedeki kırıkların görülme sıklığı yaş, travma tipi ve kemik kalitesine göre değişmekle birlikte, en sık görülen kırık tipi proksimal humerus kırıklarıdır. Özellikle yaşlı bireylerde osteoporozun etkisiyle, basit bir düşme sonrası bile bu bölgedeki kemik kırılabilir.
Ameliyatsız Tedavi Mümkün mü?
Omuz kırıklarının önemli bir kısmı cerrahi müdahale gerektirmeden, kol askısı ile uygulanan istirahat tedavisisayesinde başarılı bir şekilde iyileştirilebilir.
Kaymamış (stabil) kırıklar, eklem yüzeyini etkilemeyen kırıklar ve çocukluk çağı kırıkları genellikle ameliyatsız olarak tedavi edilir.
Çocuklarda kemiklerin yeniden şekillenme (remodelling) potansiyeli yüksek olduğundan, kayma veya açılanma derecesi fazla olsa bile bu kırıklar genellikle düzgün bir şekilde iyileşir.
Kırık Tipine Göre Yaklaşım
Her kırık tipi, kemiğin kırılma şekline, parçalanma derecesine ve eklem yüzeyine uzanıp uzanmadığına göre farklı tedavi yaklaşımları gerektirir. Bu nedenle tedavi planı oluşturulurken:
- Hastanın yaşı,
- Aktivite düzeyi,
- Kırığın tipi ve yerleşimi,
- Eşlik eden yumuşak doku yaralanmaları
dikkate alınmalıdır.
Bilimsel ve Klinik Bakış Açısı
Güncel literatüre göre (Court-Brown et al., J Bone Joint Surg Am, 2020; Hertel et al., J Shoulder Elbow Surg, 2021), proksimal humerus kırıklarının yaklaşık %70–80’i nonoperatif yöntemlerle (yani cerrahi uygulanmadan) tedavi edilebilmektedir.
Erken dönemde uygun immobilizasyon, sonrasında kontrollü omuz hareketleriyle başlanan fizik tedavi, hem eklem sertliğini önler hem de fonksiyonel iyileşmeyi hızlandırır.
Klavikula (Köprücük Kemiği) Kırıkları
Klavikula kırığı nedir?
Klavikula, göğüs kemiğini (sternum) omuz kemiğine bağlayan, “S” şeklinde ince bir kemiktir. Omuz çevresi kırıklarının yaklaşık %35’ini, erişkin yaş grubundaki tüm kırıkların ise %4’ünü oluşturur.
Kırıkların büyük bölümü, kemiğin orta kısmında (mid-shaft) ve genellikle belirgin kayma göstermeyen tiptedir.
Klavikula kırığı nasıl anlaşılır?
Düşme, trafik kazası veya omuz üzerine direkt darbe sonrasında şiddetli ağrı, omuzda şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı ve omuz düşüklüğü hissi oluşur.
Bazı olgularda deri altında kemik çıkıntısı fark edilebilir.
Klavikula kırığı nasıl tedavi edilir?
Kırığın tipi ve ayrışma derecesine göre tedavi planı belirlenir.
- Kaymamış kırıklarda tedavi genellikle sekiz bandaj (figure-of-eight bandaj) veya kol askısı ile yapılır.
- Belirgin ayrışma, omuz fonksiyonlarını kısıtlayan deformite veya akromioklaviküler ekleme yakın kırıklarise cerrahi tedavi gerektirebilir.
Cerrahi gereken durumlarda, plak-vida sistemleri veya kanal içi çiviler (intramedüller tespit) kullanılarak kemik uçları doğru pozisyonda birleştirilir.
İyileşme süresi ne kadardır?
Yaş ve kemik kalitesine göre değişmekle birlikte, genellikle 3–6 hafta süreyle bandaj veya askı kullanılır.
Spor aktiviteleri ve ağır yüklenmeler için tam iyileşme süresi yaklaşık 3 ay kadardır.
Literatürde (Robinson et al., J Bone Joint Surg Am, 2020) bildirildiği üzere, anatomik tespit yapılan olgularda erken fonksiyonel dönüş ve düşük kaynamama oranları elde edilmektedir.
Omuz (Proksimal Humerus) Kırıkları
Omuz kırığı nedir?
Proksimal humerus, kol kemiğinin omuz eklemine yakın olan üst kısmıdır. “Omuz kırığı” terimi çoğunlukla bu bölgedeki kırıkları tanımlar.
Tüm erişkin kırıklarının yaklaşık %5’ini oluşturur.
Özellikle 60 yaş üzeri bireylerde, düşük enerjili düşmeler sonrası sık görülür; osteoporoz en önemli risk faktörüdür.
Belirtiler nelerdir?
- Düşme sonrası şiddetli omuz ağrısı,
- Hareket ettirememe,
- Şişlik ve morarma,
- Omuz konturunda bozulma
gibi bulgular omuz kırığını düşündürür.
Omuz kırığı nasıl tedavi edilir?
Proksimal humerus kırıklarının yaklaşık %80’i ameliyatsız tedavi edilebilir.
Kol askısı, velpo bandajı veya yastıklı omuz askıları ile 3–6 hafta immobilizasyon uygulanır.
Ağrının azalmasıyla birlikte erken dönemde başlanan fizik tedavi ve rehabilitasyon, omuz hareket açıklığının korunması açısından büyük önem taşır.
Ne zaman ameliyat gerekir?
Kırığın parçalı, kaymış veya eklem yüzeyine uzanan tiplerde olması halinde cerrahi tedavi gerekebilir.
Günümüzde uygulanan minimal invaziv plaklama ve kilitli vida sistemleri, hem sağlam bir tespit sağlar hem de erken rehabilitasyona olanak tanır.
Bu yöntemlerle, hastalar daha kısa sürede günlük yaşamlarına dönebilmektedir (Spross et al., J Shoulder Elbow Surg, 2022).
Omuz protezi ne zaman uygulanır?
Bazı ileri olgularda kırık parçaları onarılamayacak kadar çok parçalı veya osteoporotik olabilir.
Bu durumda, ağrısız ve fonksiyonel bir omuz hareketliliği sağlamak için omuz protezi (ters omuz protezi veya anatomik protez) tercih edilir.
Protez cerrahisi, özellikle ileri yaş hastalarda yaşam kalitesini anlamlı derecede artırmaktadır.
Skapula (Kürek Kemiği) Kırıkları
Skapula kırıkları nadir görülür; tüm kırıkların yalnızca %1’ini oluşturur.
Genellikle yüksek enerjili travmalar (trafik kazası, yüksekten düşme) sonrası ortaya çıkar ve sıklıkla kaburga kırıkları veya akciğer yaralanmaları gibi ek travmalar eşlik eder.
Çevresini saran kas dokusu ve göğüs kafesinin koruyucu etkisi sayesinde, birçok skapula kırığı stabil olup ameliyatsız tedavi edilebilir.
Ancak kırığın omuz eklem yüzeyine (glenoid kaviteye) uzandığı veya omuz askı sisteminde dengesizlik yarattığı durumlarda cerrahi tespit gerekebilir. Bu olgularda erken tanı ve uygun cerrahi tedavi, fonksiyonel sonuçları belirgin şekilde iyileştirir (Anavian et al., Clin Orthop Relat Res, 2021).
Sonuç
Omuz çevresi kırıkları; çoğu zaman uygun tanı, doğru immobilizasyon ve erken rehabilitasyon ile başarılı şekilde iyileşebilen yaralanmalardır.
Ancak her hastanın kırık tipi ve fonksiyonel beklentisi farklı olduğundan, tedavi planı mutlaka bireyselleştirilmelidir.
Cerrahi ya da konservatif tedavi fark etmeksizin, amaç her zaman ağrısız, güçlü ve fonksiyonel bir omuza ulaşmaktır.
???? Randevu Almak veya Detaylı Bilgi İçin:
Omuz kırıklarının minimal invaziv plak-vida tespiti , parsiyel protez, total protez ve ters protez ameliyatları ile ilgili daha fazla bilgi almak için (Omuz Protezi) ve (Proksimal Humerus Kırıkları) sayfasını ziyaret edebilir veya doğrudan iletişime geçebilirsiniz.
Omuz Kırıkları Hakkında En Sık Sorulan 10 Soru
1. Omuz kırığı nedir?
Omuz kırığı; köprücük (klavikula), kürek (skapula) veya kol kemiğinin (humerus) omuza yakın kısmında meydana gelen kemik bütünlüğü bozulmasıdır. En sık olarak proksimal humerus ve klavikula kırıkları görülür.
2. Omuz kırıkları nasıl oluşur?
Genellikle düşme, trafik kazası, spor yaralanması veya yüksekten düşme sonrası meydana gelir. Yaşlılarda basit bir düşme bile osteoporoz nedeniyle kırığa yol açabilir.
3. Belirtileri nelerdir?
Omuzda ani ve şiddetli ağrı, hareket kısıtlılığı, şişlik, morarma ve bazen gözle fark edilen şekil bozukluğu tipik belirtilerdir.
4. Hangi tetkikler yapılır?
Tanı genellikle röntgen (X-ray) ile konur. Kırığın eklem yüzüne uzandığı, parçalı olduğu veya kompleks bir yapıya sahip olduğu durumlarda BT (Bilgisayarlı Tomografi) ile detaylı değerlendirme yapılır.
5. Her omuz kırığı ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Kırığın tipi, yer değiştirme miktarı, hastanın yaşı ve aktivite düzeyine göre karar verilir. Basit ve yer değiştirmemiş kırıklar genellikle askı ve istirahatle iyileşir. Ayrışmış veya eklemi ilgilendiren kırıklar ise cerrahi olarak tedavi edilir.
6. Omuz kırığında ameliyat nasıl yapılır?
Kırığın tipine göre plak-vida, çivi veya protez (endoprotez) uygulanabilir. Günümüzde minimal invaziv cerrahi teknikler ve özel anatomik plak sistemleri sayesinde hem daha hızlı hem de güvenli iyileşme sağlanır.
7. İyileşme süreci ne kadar sürer?
Kırığın tipi ve hastanın yaşına göre değişmekle birlikte kemik kaynaması genellikle 6–8 hafta, tam fonksiyonel iyileşme ise 3–6 ay sürebilir. Bu süreçte fizik tedavi çok önemlidir.
8. Omuz kırığından sonra fizik tedavi gerekli midir?
Evet. Hareketsiz kalmak eklem sertliği ve kas güçsüzlüğüne yol açar. Uygun zamanda başlanan fizik tedavi, hareket açıklığını ve kas gücünü geri kazandırır. Rehabilitasyon süreci bireye özel planlanmalıdır.
9. Ameliyat sonrası ağrı olur mu?
İlk günlerde ağrı normaldir ancak modern ağrı kontrol yöntemleriyle bu dönemi konforlu atlatmak mümkündür. İyileşme ilerledikçe ağrı azalır.
10. Omuz kırığından sonra tam iyileşme mümkün mü?
Çoğu hasta doğru tedavi ve rehabilitasyonla tam fonksiyonuna döner. Ancak ileri yaşta, çok parçalı veya eklem içi kırıklarda hareket kısıtlılığı kalabilir. Erken tanı ve uygun cerrahi başarı şansını artırır.