Akromioklaviküler Eklem Dejenerasyonu (AC Eklem Kireçlenmesi) Nedir?

Omuzun üst kısmında yer alan akromioklaviküler eklem (AC eklem), köprücük kemiği (klavikula) ile kürek kemiğinin (skapula) akromion adı verilen çıkıntısının birleştiği küçük ama oldukça önemli bir eklemdir.
Bu eklem, omuzun yukarı kaldırılması, çaprazlama hareketleri ve baş üstü aktivitelerde yük aktarımını sağlar.

AC eklem, eklem kapsülü, akromioklaviküler bağlar ve korakoklaviküler bağlar sayesinde stabil halde tutulur. Ancak zamanla bu yapılarda yıpranma meydana gelebilir. Özellikle baş üstü sporları (tenis, halter, yüzme, voleybol) veya tekrarlayan ağır yüklenmeler eklem yüzeylerinde dejenerasyon (kireçlenme) ya da osteoliz (kemik erimesi) gelişimine yol açabilir.

Belirtiler ve Tanı

Akromioklaviküler eklem dejenerasyonunda hastalar genellikle şu şikayetlerle başvurur:

• Omuzun üst kısmında lokalize ağrı ve hassasiyet,
• Üst giysi giyme, kolu çaprazlama veya baş üstü kaldırmada şiddetli ağrı,
• Şişlik ve hareket sırasında klik veya çıtırtı sesi,
• Ağrının boyun veya deltoid kasına yayılması.

Tanı, klinik muayene, direkt omuz grafisi, bazen de MR görüntüleme ile konur.
MR incelemede eklem aralığında daralma, kemik yüzeylerinde düzensizlik, subakromiyal bursitte eşlik eden inflamasyon saptanabilir. AC eklem dejenerasyonu, 40 yaş üzeri bireylerde en sık görülen omuz patolojilerinden biridir (Murrell et al., J Shoulder Elbow Surg, 2003).

1. Konservatif (Ameliyatsız) Tedavi

Tedavinin ilk basamağı ağrının azaltılması ve eklemdeki yükün hafifletilmesidir.
Hafif ve orta düzey semptomlarda cerrahi gerekmeksizin başarılı sonuçlar alınabilir.

Uygulamalar:

• Aktivite düzenlenmesi: Ağrıyı artıran baş üstü hareketlerden ve ağır kaldırmadan kaçınılır.
• İstirahat ve buz uygulaması: Özellikle akut ağrı dönemlerinde eklemdeki inflamasyonu azaltır.
• İlaç tedavisi: Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAID) ağrıyı ve ödemi azaltmada etkilidir.
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon:
  • Skapulotorasik ritmi düzeltmeye yönelik egzersizler,
  • Deltoid ve rotator manşet kaslarını güçlendirme çalışmaları,
  • Postür eğitimi ve omuz çevresi germe egzersizleri.

Fizik tedavi, AC eklem kaynaklı ağrının azaltılmasında ilk basamak olarak önerilmektedir (Vinod et al., Orthop Clin North Am, 2020).

2. Enjeksiyon Tedavileri

Ağrı ve inflamasyonun devam ettiği olgularda enjeksiyon tedavileri etkili bir seçenek olabilir.

Kortikosteroid Enjeksiyonu

• AC eklem aralığına veya subakromiyal bölgeye yapılan enjeksiyon, ağrıyı kısa sürede azaltabilir.
• Ultrason eşliğinde yapılan uygulamalar, anatomik doğruluğu ve etkinliği artırır. Coombes et al., Lancet, 2010: Kortizon enjeksiyonlarının kısa süreli ağrı kontrolünde etkili olduğu gösterilmiştir.

PRP- SANAKİN (Trombositten Zengin Plazma) Uygulaması

• Vücut kanından elde edilen plazmanın, büyüme faktörleriyle dokusal onarımı desteklediği düşünülür.
• Özellikle kronik vakalarda eklem kıkırdağının rejenerasyonunu destekleyebilir. Filardo et al., Am J Sports Med, 2019: PRP’nin AC eklem osteoartritinde ağrı kontrolünde olumlu kısa dönem etkileri bildirilmiştir.

A2M (Alpha-2 Macroglobulin)

• Proteolitik enzimleri bloke ederek kıkırdak yıkımını yavaşlatabilir.
• Henüz deneysel düzeyde olmakla birlikte, biyolojik tedaviler arasında umut verici bir seçenektir.

3. Cerrahi Tedavi (Artroskopik Distal Klavikula Rezeksiyonu)

Konservatif tedaviye rağmen ağrının devam ettiği ve fonksiyon kaybının belirgin olduğu hastalarda cerrahi seçenekler gündeme gelir.
Günümüzde artroskopik distal klavikula rezeksiyonu (Mumford prosedürü) en sık uygulanan cerrahi yöntemdir.

Cerrahi prensip:

• Klavikulanın dış (distal) ucundan 5–8 mm kemik çıkarılarak eklem yüzeyleri arasındaki teması ortadan kaldırmak.
• Bu sayede ağrıya neden olan mekanik sürtünme giderilir ve hareket konforu sağlanır.
• Artroskopik yöntemle yapılan işlem minimal invazivdir; aynı seansta subakromiyal bursit veya eşlik eden rotator manşet patolojileri de tedavi edilebilir. Flatow et al. (J Shoulder Elbow Surg, 2007) artroskopik Mumford prosedürünün ağrı kontrolü ve fonksiyonel iyileşmede yüksek hasta memnuniyeti sağladığını bildirmiştir.

Sonuç ve Öneriler

Akromioklaviküler eklem dejenerasyonu, genellikle yavaş ilerleyen ve erken dönemde konservatif yöntemlerle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır.
Ancak uzun süredir devam eden ve günlük aktiviteleri kısıtlayan ağrılarda enjeksiyon tedavileri veya artroskopik cerrahi gerekebilir.

Uygun tedavi ile hastalar:

• Ağrısız omuz hareketlerine kavuşur,
• Günlük aktivitelerine döner,
• Spor ve iş yaşamına güvenle devam edebilir.

Erken tanı, doğru tedavi planı ve düzenli rehabilitasyon uzun vadeli başarı için en önemli unsurlardır.