Bu sayfada· 9 başlık
- 01Diz Ekleminin Anatomik Bölümleri (Kompartmanlar)
- 02Yarım (Kısmi / Unikondiler) Diz Protezi Nedir?
- 03Yarım Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
- 04Total Diz Protezi Nedir?
- 05Total Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
- 06Hangi Protez Kimin İçin Uygundur? Karar Nasıl Verilir?
- 07Yarım Diz Protezi İçin Uygun Adaylar:
- 08Total Diz Protezi İçin Uygun Adaylar:
- 09İyileşme ve Rehabilitasyon Sürecindeki Farklar
Diz eklemi; uyluk (femur), kaval (tibia) ve diz kapağı (patella) kemiklerinin birleşiminden oluşan, vücudun en büyük yük taşıyıcı eklemidir. Sağlıklı bir dizde, bu kemiklerin birbirine temas eden yüzeyleri pürüzsüz ve kaygan bir kıkırdak tabakası ile kaplıdır. Ancak yıllar süren mekanik stresler, genetik yatkınlık, fazla kilo veya geçirilmiş travmalar sonucunda bu kıkırdak dokusu aşınarak “osteoartrit” (halk arasındaki adıyla kireçlenme) hastalığına yol açar. Kıkırdağın tamamen kaybolduğu ve kemiklerin birbirine sürtünmeye başladığı son evre kireçlenmelerde, ağrıyı ortadan kaldırmak ve hastanın hareket kabiliyetini geri kazandırmak için protez cerrahisi (artroplasti) en etkili ve kalıcı tıbbi seçenektir.
Diz protezi planlanan hastaların karşısına genellikle iki ana cerrahi seçenek çıkar: Yarım (Kısmi/Unikondiler) Diz Protezi ve Total Diz Protezi. Hastalar haklı olarak bu iki yöntem arasındaki farkları ve kendi durumları için hangisinin daha uygun olduğunu merak etmektedir. Bu makalede; diz ekleminin anatomik bölümleri, yarım ve total diz protezlerinin tıbbi tanımları, birbirlerine karşı biyomekanik avantajları ve cerrahi yöntemin seçiminde ortopedi hekimlerinin dikkate aldığı tıbbi kriterler detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Diz Ekleminin Anatomik Bölümleri (Kompartmanlar)
Yarım ve total protez arasındaki farkı tam olarak anlayabilmek için dizin anatomik yapısını bilmek gerekir. Diz eklemi, biyomekanik olarak üç ana bölümden (kompartman) oluşur:
-
İç (Medial) Kompartman: Dizin iç kısmıdır. Vücut ağırlığının yürüme esnasında en çok bindiği, dolayısıyla kıkırdak aşınmasının (kireçlenmenin) en sık ve en erken başladığı bölgedir.
-
Dış (Lateral) Kompartman: Dizin dış kısmında yer alan bölümdür.
-
Ön (Patellofemoral) Kompartman: Diz kapağı ile uyluk kemiğinin ön yüzü arasında kalan bölümdür.
Kireçlenmenin anatomik temelleri ve kıkırdak aşınmasının evreleri hakkında daha geniş bir çerçeve çizdiğimiz diz kireçlenmesi (osteoartrit) ve tedavi yöntemleri içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Yarım (Kısmi / Unikondiler) Diz Protezi Nedir?

Yarım diz protezi, adından da anlaşılacağı üzere, dizdeki üç kompartmandan sadece bir tanesinin (çoğunlukla iç kompartmanın) aşındığı durumlarda uygulanan, eklemi koruyucu bir cerrahi yöntemdir.
Bu işlemde, dizin kıkırdağı sağlam olan diğer iki bölümüne kesinlikle dokunulmaz. Sadece hasarlı olan bölümdeki bozuk kıkırdak tıraşlanarak çıkarılır ve yerine metal ve özel plastikten (polietilen) oluşan küçük bir yapay yüzey yerleştirilir. En önemli tıbbi özelliği, dizin ana sabitleyicileri olan ön ve arka çapraz bağların (ACL ve PCL) kesilmeden korunmasıdır.
Yarım Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
-
Daha Doğal Bir Diz Hissi: Çapraz bağlar korunduğu için, dizin uzaydaki konumunu algılayan sinir uçları (mekanoreseptörler) görevine devam eder. Bu sayede hasta, dizini total proteze kıyasla kendi “doğal” dizi gibi hisseder.
-
Minimal İnvaziv Cerrahi: Kesi (insizyon) boyutu total proteze göre çok daha küçüktür. Kas dokularına ve kemiğe verilen travma minimum düzeydedir.
-
Daha Az Kanama ve Ağrı: Cerrahi sahanın küçük olması, ameliyat sonrası kanama miktarını ve hastanın hissettiği ağrı profilini ciddi oranda düşürür.
-
Hızlı İyileşme: Kemik kesisi az olduğu ve bağlar korunduğu için, hastalar genellikle aynı gün veya ertesi gün tam yük vererek yürüyebilir, hastaneden daha erken taburcu olur ve günlük yaşamlarına çok daha hızlı dönerler.
Total Diz Protezi Nedir?
Total diz protezi, dizdeki kireçlenmenin birden fazla kompartmana yayıldığı, dizin genel anatomisinin ve bağ yapısının bozulduğu durumlarda uygulanan kesin çözüm odaklı bir cerrahidir.
İşlem sırasında uyluk ve kaval kemiklerinin diz eklemine bakan tüm yüzeylerindeki hasarlı kıkırdaklar (iç, dış ve ön kompartmanlar) milimetrik olarak kesilip çıkarılır. Bu yüzeyler, anatomiye uygun olarak üretilmiş titanyum/kobalt-krom alaşımlı metal parçalarla kaplanır ve aralarına şok emici işlevi gören dayanıklı bir polietilen (plastik) yerleştirilir. Çoğu total protez tasarımında, yeni eklemin mekaniğini sağlamak için ön çapraz bağ kesilerek feda edilir. Protez cerrahisinde teknolojinin sunduğu hassas ölçüm ve kesim imkanları hakkında robotik diz protezi cerrahisi sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Total Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
-
Kesin ve Kalıcı Çözüm: Dizin tüm sorunlu yüzeyleri değiştirildiği için, kireçlenme ağrısını tamamen ve kalıcı olarak ortadan kaldırır.
-
İleri Deformiteleri Düzeltme: Bacaklarda aşırı “O” bacak (varus) veya “X” bacak (valgus) şeklindeki ileri dereceli eğrilikleri mükemmel bir şekilde düzelterek bacağın anatomik dizilimini (aksını) normal haline getirir.
-
Uzun Ömür: Modern çapraz bağlı polietilen malzemelerle uygulanan başarılı bir total diz protezinin ömrü, hastanın kullanımına bağlı olarak ortalama 15-25 yıl gibi çok uzun sürelere ulaşabilmektedir.
Hangi Protez Kimin İçin Uygundur? Karar Nasıl Verilir?
Yarım diz protezi veya total diz protezi seçimi; hastanın kişisel tercihine, bütçesine veya sadece yaşına bağlı bir karar değildir. Bu, tamamen dizin içindeki hasarın haritasına göre ortopedi uzmanı tarafından verilmesi gereken tıbbi bir karardır.
Yarım Diz Protezi İçin Uygun Adaylar:
Bir hastaya yarım (unikondiler) diz protezi yapılabilmesi için dizin belirli katı anatomik kriterleri karşılaması gerekir:
-
İzole Kireçlenme: Aşınma (artroz) sadece tek bir kompartmanda (genellikle iç kısımda) olmalı, dizin dış ve ön (diz kapağı arkası) kısımlarındaki kıkırdaklar sağlam olmalıdır.
-
Sağlam Çapraz Bağlar: Dizin ön çapraz bağı (ÖÇB) tamamen sağlam ve işlevsel olmalıdır. Çapraz bağı kopuk olan bir dize standart yarım protez uygulanmaz; aksi takdirde protez hızla aşınır ve gevşer.
-
İleri Deformite Olmaması: Bacakta 10-15 derecenin üzerinde, düzeltilemeyen şiddetli bir eğrilik (varus/valgus) bulunmamalıdır.
-
İyi Hareket Açıklığı: Hastanın dizinde ameliyat öncesinde çok şiddetli bir sertlik veya bükülme kısıtlılığı olmamalıdır.(Tarihsel olarak genç yaş ve düşük kilo da yarım protez için şart koşulurken, günümüzde gelişen implant tasarımları sayesinde doğru endikasyon konulduğunda her yaştan ve kilodan hastaya yarım protez başarıyla uygulanabilmektedir.)
Total Diz Protezi İçin Uygun Adaylar:
Aşağıdaki durumlarda yarım protez tıbben yetersiz kalır ve total diz protezi zorunlu hale gelir:
-
Yaygın (Çoklu Kompartman) Kireçlenme: Kıkırdak aşınması dizin sadece iç kısmını değil, dış kısmını ve diz kapağının arkasını da sarmışsa total değişim şarttır.
-
İnflamatuar Artritler: Romatoid artrit (iltihaplı romatizma) gibi hastalıklar, dizin sadece bir bölgesini değil, tüm eklem zarını (sinovyum) ve kıkırdaklarını sistematik olarak etkilediği için bu hastalarda daima total protez tercih edilir.
-
Şiddetli Eğrilik ve Sertlik: Bacakta ileri derecede kemik eğriliği, bağlarda ciddi gevşeklik veya dizin hareketlerinde (bükme/açma) şiddetli donukluk varsa total protez mekanik olarak tek çözümdür.
İyileşme ve Rehabilitasyon Sürecindeki Farklar

Her iki cerrahi de hastaları kireçlenme ağrısından kurtararak hayat kalitelerini dramatik ölçüde artırır. Ancak ameliyat sonrası rehabilitasyon hızları farklılık gösterir.
-
Yarım Diz Protezinde İyileşme: Kemik kesisi daha az ve bağlar yerinde olduğu için doku iyileşmesi çok hızlıdır. Hastalar genellikle koltuk değneği kullanımını 1-2 hafta içinde bırakabilir, ilk ayın sonunda ise masa başı işlerine veya araba kullanımına rahatlıkla dönebilirler.
-
Total Diz Protezinde İyileşme: Diz anatomisi daha geniş çaplı olarak yeniden yapılandırıldığı için rehabilitasyon daha fazla sabır gerektirir. Ödemin inmesi, dokuların iyileşmesi ve kas gücünün tam kapasiteye ulaşması süreci daha uzundur. Desteksiz yürümeye geçiş genellikle 3 ila 6 haftayı bulur. Protez cerrahisi sonrasında güvenli rehabilitasyon, merdiven kullanımı ve spora dönüş aşamaları hakkında daha detaylı kuralları diz protezi sonrası yaşam ve spora dönüş başlıklı makalemizden okuyabilirsiniz.
Özetle; yarım (unikondiler) diz protezi, doğru hastaya uygulandığında erken taburculuk, hızlı iyileşme ve doğal diz hissiyatı sunan mükemmel bir cerrahidir. Ancak kireçlenmesi çok ilerlemiş ve dizin genel yapısı bozulmuş hastalar için total diz protezi, tıbbın sunduğu en kalıcı ve güvenilir “altın standart” tedavi olmaya devam etmektedir.




