Bu sayfada· 7 başlık
  1. 01Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit) Evreleri
  2. 02Biyolojik Enjeksiyon Tedavileri: PRP ve ACRS Nedir?
  3. 03PRP (Platelet Rich Plasma - Trombositten Zengin Plazma)
  4. 04ACRS (Autologous Cytokine Rich Serum - Otolog Sitokinden Zengin Serum)
  5. 05Enjeksiyonlar (PRP/ACRS) Hangi Durumlarda Tercih Edilir?
  6. 06Diz Protezi Cerrahisi Nedir ve Ne Zaman Uygulanır?
  7. 07Enjeksiyon mu Protez mi? Karar Kriterleri (Tıbbi Değerlendirme)

Diz eklemi, kemik yüzeylerin birbiri üzerinde sürtünmesiz ve ağrısız bir şekilde kaymasını sağlayan pürüzsüz bir kıkırdak tabakasıyla kaplıdır. Zamanla yaşlanma, travmalar, genetik faktörler veya aşırı kilo gibi etkenlerle bu kıkırdak dokusunun incelmesi ve yıpranması durumuna tıpta “osteoartrit”, halk arasında ise “diz kireçlenmesi” adı verilir. Kireçlenme ilerleyici bir eklem hastalığıdır; hafif bir sabah tutukluğuyla başlayan süreç, yıllar içinde yürüme güçlüğüne ve istirahat halinde bile geçmeyen şiddetli ağrılara dönüşebilir.

Diz kireçlenmesi tanısı alan hastaların tedavi planlaması, hastalığın bulunduğu evreye ve hastanın yaşam kalitesindeki düşüşe göre şekillenir. Günümüzde diz kireçlenmesi yönetiminde, hastanın kendi kanından elde edilen biyolojik enjeksiyon tedavileri (PRP, ACRS) ile eklemin yapay bir yüzeyle değiştirildiği diz protezi (artroplasti) cerrahisi en sık gündeme gelen tedavi seçenekleridir. Bu makalede; biyolojik enjeksiyonların etki mekanizmaları, diz protezi cerrahisinin gereklilikleri ve bir hastanın hangi tedavi için daha uygun bir aday olduğunu belirleyen tıbbi karar kriterleri bilimsel referanslar eşliğinde ele alınmıştır.

Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit) Evreleri

Tedavi yöntemine karar vermeden önce, diz kireçlenmesinin evresini doğru tanımlamak gerekir. Ortopedi hekimleri klinik muayene ve radyolojik görüntülere (Röntgen, MR) dayanarak kireçlenmeyi genellikle dört evreye ayırır:

  • Evre 1 ve 2 (Erken ve Hafif Dönem): Kıkırdakta hafif yumuşamalar ve yüzeysel aşınmalar başlamıştır. Eklem aralığında minimal bir daralma görülür. Ağrı genellikle yoğun efor veya uzun yürüyüşler sonrası ortaya çıkar.

  • Evre 3 (Orta Dönem): Kıkırdak hasarı derinleşmiş, kemikler arasındaki mesafe (eklem aralığı) belirgin şekilde daralmıştır. Merdiven inip çıkarken ve günlük aktivitelerde ağrı ve takılma hissi yaşanır.

  • Evre 4 (İleri Dönem): Kıkırdak dokusu neredeyse tamamen yok olmuş, kemik kemiğe sürtünmeye başlamıştır. Eklemde şekil bozuklukları (bacaklarda içe veya dışa eğrilme) görülebilir. Ağrı istirahat halindeyken veya gece uyurken bile devam eder.

Kireçlenmenin anatomik gelişimi ve korunma yolları hakkında detaylı bilgi için diz kireçlenmesi belirtileri ve tedavisi başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Biyolojik Enjeksiyon Tedavileri: PRP ve ACRS Nedir?

Diz kireçlenmesinde PRP ve ACRS biyolojik enjeksiyon tedavileri

Cerrahi dışı (konservatif) tedavilerin önemli bir basamağını oluşturan biyolojik enjeksiyonlar, hastanın kendi kanındaki iyileştirici hücrelerin ve proteinlerin kullanılarak eklem içindeki inflamasyonu (iltihabı) baskılamayı ve doku onarımını desteklemeyi hedefler.

PRP (Platelet Rich Plasma - Trombositten Zengin Plazma)

PRP işleminde, hastadan alınan bir miktar kan santrifüj cihazında yüksek hızda çevrilerek kırmızı kan hücrelerinden ayrıştırılır. Kanın pıhtılaşmasını ve doku iyileşmesini sağlayan “trombosit” hücreleri açısından çok zengin bir plazma elde edilir. Trombositler, içerdikleri büyüme faktörlerini (growth factors) eklem içine salgılar. Bu faktörler, kıkırdak hücrelerini uyararak eklem içindeki yıkımı yavaşlatmayı ve ağrıyı dindirmeyi amaçlar.

ACRS (Autologous Cytokine Rich Serum - Otolog Sitokinden Zengin Serum)

“Akıllı Plazma” olarak da bilinen ACRS, PRP’nin daha gelişmiş bir versiyonudur. Hastadan alınan kan, özel cam kürecikler içeren tüplerde belirli bir ısıda (vücut sıcaklığında) yaklaşık 3 ila 4 saat inkübe edilir (bekletilir). Bu bekleme süresi boyunca kandaki hücreler uyarılır ve eklemdeki iltihabı durduran “anti-inflamatuar sitokinler” (özellikle Interleukin-1 Reseptör Antagonisti) normalden 15-20 kat daha fazla üretilir. Hazırlanan bu serum dize enjekte edildiğinde, kireçlenmeye sebep olan yıkıcı enzimleri doğrudan bloke ederek güçlü bir ağrı kontrolü ve biyolojik denge sağlar. Ortopedide kullanılan diğer hücresel ve destekleyici uygulamalar için ortopedik enjeksiyon tedavileri sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Enjeksiyonlar (PRP/ACRS) Hangi Durumlarda Tercih Edilir?

Biyolojik enjeksiyon tedavileri mucizevi bir “kıkırdak yaratma” işlemi değil, mevcut kıkırdağın ömrünü uzatma ve eklem içi ortamı iyileştirme tedavisidir. Bu nedenle doğru hasta seçimi başarının anahtarıdır.

Enjeksiyon tedavileri şu hasta profilleri için tıbben uygundur:

  • Erken ve Orta Evre (Evre 1, 2 ve Erken 3) Hastalar: Kıkırdak dokusu tamamen yok olmamış, eklem aralığı tamamen kapanmamış hastalar enjeksiyonlardan maksimum faydayı görürler.

  • Ameliyat Yaşı Gelmemiş Genç/Orta Yaşlı Bireyler: Kireçlenme belirtileri erken yaşta (örneğin 40-50 yaş arası) başlayan hastalarda, protez ameliyatını mümkün olduğunca ileriki yaşlara ertelemek amacıyla biyolojik destekler uygulanır.

  • Cerrahi Riski Taşıyan Hastalar: İleri kireçlenmesi (Evre 4) olmasına rağmen, kalp yetmezliği veya şiddetli anestezi alerjisi gibi nedenlerle protez ameliyatı olamayan hastalarda cerrahi dışı bir alternatif olarak ağrı palyasyonu (hafifletilmesi) amacıyla denenebilir.

Diz Protezi Cerrahisi Nedir ve Ne Zaman Uygulanır?

Diz protezi (artroplasti), kıkırdağın tamamen aşındığı durumlarda hasarlı kemik yüzeylerin tıraşlanarak milimetrik olarak çıkarılması ve yerine titanyum/kobalt-krom alaşımlı yapay eklem yüzeylerinin yerleştirilmesi işlemidir. Kireçlenmenin yaygınlığına göre sadece iç kısmı değiştiren yarım diz protezi veya tüm yüzeyi değiştiren total diz protezi tercih edilebilir. Farklı protez tiplerinin biyomekanik karşılaştırmaları için yarım diz protezi mi total diz protezi mi konulu makalemizi okuyabilirsiniz.

Diz protezi cerrahisinin gündeme geldiği ve tıbbi bir gereklilik olduğu durumlar şunlardır:

  • İleri Evre (Evre 4) Kireçlenme: Röntgen görüntülerinde kemiklerin birbirine tamamen temas ettiği “kemik kemiğe” (bone-on-bone) aşınma evresine ulaşılması.

  • Şiddetli ve Dirençli Ağrı: Fizik tedavi, kilo verme, ağrı kesici ilaçlar ve biyolojik enjeksiyon (PRP/ACRS) gibi konservatif tedavilere rağmen aylardır geçmeyen, istirahat halini ve gece uykusunu bölen şiddetli ağrılar.

  • Günlük Fonksiyonların Kaybı: Hastanın ev içinde tuvalete gitmek, merdiven çıkmak veya 500 metre yürümek gibi temel günlük ihtiyaçlarını bile desteksiz yapamayacak kadar hareket kısıtlılığı yaşaması.

  • Mekanik Deformite: Kıkırdak erimesine bağlı olarak bacaklarda “O” veya “X” şeklinde gözle görülür eğriliklerin (varus/valgus deformitesi) gelişmesi.

Enjeksiyon mu Protez mi? Karar Kriterleri (Tıbbi Değerlendirme)

Diz kireçlenmesinde enjeksiyon mu protez mi karar kriterleri

Bir ortopedi uzmanı hastanın enjeksiyon tedavilerinden mi yoksa protez cerrahisinden mi fayda göreceğine karar verirken üç temel kriteri bir arada değerlendirir:

  • Radyolojik Bulgu ile Klinik Uyumu: Hastanın röntgeni çok kötü (Evre 4) görünebilir ancak hastanın ağrısı hafif olabilir; bu durumda erken bir ameliyat yerine enjeksiyon veya fizik tedavi denenebilir. Tam tersi, röntgende orta evre (Evre 3) görünmesine rağmen hasta adım atamayacak kadar şiddetli klinik ağrı yaşıyorsa, hastanın yaşam kalitesini artırmak için daha radikal tedaviler (cerrahi) değerlendirilebilir.

  • Mekanik Sürtünme Kuralı: Eğer kıkırdak tamamen erimiş ve iki kemik yürürken birbirine sürtünüyorsa, PRP veya ACRS enjeksiyonlarının bu iki kemik arasına yeni bir “kıkırdak yastıkçık” üretmesi biyolojik olarak mümkün değildir. Bu aşamada enjeksiyonlar vakit kaybı olabilir ve mekanik problemin çözümü ancak mekanik bir yaklaşımla, yani protez cerrahisiyle sağlanır.

  • Hastanın Beklentisi ve Uyumu: Enjeksiyon tedavileri, hastanın kilo vermesi ve fizik tedavi egzersizleri yapmasıyla sinerjik çalışır. Eğer hasta obezite sınırındaysa, kıkırdağa çok fazla yük biniyorsa ve fizik tedavi programlarına uyamıyorsa enjeksiyonların başarısı ciddi oranda düşer. Protez cerrahisi ise mekanik bir sorunu anatomik olarak çözen daha kesin bir yöntemdir.

Sonuç olarak; PRP ve ACRS gibi biyolojik enjeksiyonlar erken ve orta evre diz kireçlenmelerinde eklemin ömrünü uzatan, cerrahiyi erteleyen ve ağrıyı başarılı bir şekilde kontrol eden mükemmel koruyucu tedavilerdir. Ancak eklemin tamamen aşındığı, fonksiyonun kaybedildiği son evre kireçlenmelerde diz protezi cerrahisi, hastayı ağrısız ve hareketli bir yaşama döndüren en güvenilir ve kalıcı altın standart tedavi olmaya devam etmektedir.

Yazan ve tıbbi olarak inceleyen

Doç. Dr. Taner Bekmezci

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

0545 765 00 96[email protected]

Sık Sorulan Sorular

PRP diz kireçlenmesini (kıkırdak erimesini) tamamen yok eder mi?
Hayır. PRP veya ACRS uygulamaları erimiş ve yok olmuş bir kıkırdağı yeniden var edemez (kıkırdak dokusu anatomik olarak kendini yenileme kapasitesi çok düşük bir dokudur). Bu biyolojik tedavilerin temel amacı, eklem içindeki yıkım sürecini yavaşlatmak, iltihabı baskılamak ve mevcut kıkırdağın sağlığını koruyarak hastanın ağrısız bir yaşam sürmesini sağlamaktır.
ACRS ile PRP arasındaki temel fark nedir?
PRP işleminde kan santrifüj edildikten hemen sonra elde edilen trombositler dize enjekte edilir. ACRS (Akıllı Plazma) işleminde ise kan özel tüplerde 3-4 saat vücut ısısında bekletilerek (inkübasyon) hücrelerin iltihap önleyici maddeler (sitokinler) üretmesi sağlanır. ACRS, iltihaplı (inflamatuar) süreçlerin baskılanmasında ve şiddetli kireçlenme ağrılarının yönetiminde genellikle daha güçlü bir biyolojik yanıt oluşturur.
Dize yapılan enjeksiyonlar ileride olunacak protez ameliyatını engeller mi?
Hayır. Diz kireçlenmesinin ilerleyen yıllarda son evreye (Evre 4) ulaşması durumunda protez ameliyatı kararı alınırsa, hastanın geçmişte dizine PRP, ACRS veya hiyalüronik asit enjeksiyonu yaptırmış olması protez ameliyatının yapılmasına, başarısına veya tekniğine hiçbir olumsuz etki etmez veya engel oluşturmaz.
Diz protezi ameliyatı sonrası ağrılar tamamen geçer mi?
Diz protezi cerrahisinin temel çıkış amacı ve en büyük başarısı kireçlenme (kıkırdak sürtünmesi) kaynaklı mekanik ağrıyı tamamen ortadan kaldırmasıdır. Hastalar, ameliyat sonrası doku iyileşme dönemi (ilk 1.5
  • 2 ay) geçtikten sonra, dizlerindeki o kemik kemiğe sürtünme ağrısından tamamen kurtularak bağımsız bir şekilde yürüyebilir, merdiven çıkabilir ve günlük yaşam aktivitelerine ağrısız devam edebilirler.